Tuesday, November 01, 2005



Si Estelito Baylon Jacob nagtapos nin BSE English sa Ateneo de Naga University kan 1995 asin nagtatapos kan saiyang MA in English sa University of Nueva Caceres.Namundag siya asin nagdakula sa Maupit, Camaligan, Camarines Sur.Saro siya sa 40ng awtor na ipupublikar kan National Commission for Culture and the Arts para sa 1st UBOD Writers Series. Nanggana siya nin ikaduwang premyo sa 1999 Regional Poetry Writing Contest:Mga Tula Para ki Ina asin saro sa mga finalists sa pinakaenot na Premio Tomas Para sa Literaturang Bikolnon (osipon asin rawit-dawit categories).Nagin panelista siya sa 1st Juliana Arejola-Fajardo Workshop sa Pagsurat Bikol kan Disyembre 2004 asin Workshop Director kan parehong worksyap kan Mayo 2005.Nagin fellow for poetry man siya sa ika-4ong UP National Writers Workshop na ginibo sa Baguio kan 2002.An saiyang mga sinurat nagluwas na sa 2001 Aklat Likhaan ng Maikling Kuwento at Tula, Sunday Times Magazine, Philippine Graphic, Liwayway, Home Life, Sarong Rambong na Burak, Paburukadon Sanggatos na Burak, Salugsog sa Sulog, Bikol Reporter, Bicol Mail, Letra, the Paper, Bangraw, Our Own Voice, Muse Apprentice Guild, Mini-mag, tinig, emanilapoetry asin makata.Saro siya sa mga tagapakarhay kan Bangraw asin siya man an presidente kan Kabulig-Bikol.

* An retrato nin karitela sa taas kaining artikulo gikan sa Sarah's Little Picture Gallery.

Tuesday, February 15, 2005

An Iba Kong Gibo asin mga Manungod Sako

Pakibasa an mga minasunod:

http://www.manilatimes.net/national/2003/jun/08/weekend/20030608wek7.html

http://www.emanila.com/media/about/estelito_b_jacob.html

http://tinig.a4dableweb.com/v19/v19jacob.html

http://www.pinoyreference.net/PhilInteractEncy/contents/fil_poems/fil_poems12.htm

http://www.stpauls.ph/homelife/feat5.html

http://www.muse-apprentice-guild.com/summer_2003/1international/esting_jacob/home.html

http://theminimag.com/june04/esting_jacob.html

http://theminimag.com/june04/

http://www.muse-apprentice-guild.com/spring_2003/world.html

http://www.oovrag.com/poems/poems2004a.shtml

http://www.oovrag.com/poems/poems2004a-jacob1.shtml

http://www.adupe.net/notes_closer.html

Sunday, February 13, 2005

DAI MO IPAG-IMOT

DAI MO IPAG-IMOT


Tibaad ngani
Dai niya naman madangog
An sakong hibi
Asin dai na niya mahiling
An turo kan sakong luha
Na mabasa sa salming
Na nasa ibabaw
Kan saiyang lalawgon.
Aram ko, binababasol mo ako
Kan saiyang paghali.
Ta an paghuna mo,
Madali lang sako
An pagpapasipara
Kan mga taram-taram,
Mga padangog
Kan mga dai nakakaintindi
Kan pagkamoot—
Iyo, pagkamoot
Na huna mo asin ninda
Namamatean lang
Kan mga magkaedad,
Magkaperahong istado,
Magkaparehong propesyon
O mga pananaw sa buhay.
Huna mo, pugol kan arog ko
An hinangos niya
Kaya an pagkawara niya
Sinasabi mong ako an dahilan.
Dai mo sako iimot
Na ihibi ko
An kadapatan
Kan samong pagkamoot.
Dai mo iimot sakuya
An dai mo hinuhuna
Na mamomoot sakuya.


Agosto 15, 2004
8:20 n.b.

Monday, February 07, 2005

Nakatanom na Granada an Diyos

NAKATANOM NA GRANADA AN DIYOS
(Pasintabi ki Rebecca T. Añonuevo. Para ki Jembo Rendon, an tawong dai ko man kaano-ano asin bistado.)

Seventeen-year-old Jimbo Rendon was supposed to attend a Christmas party
in his school that frightful Friday morning.He was already few meters down
the road from their house when he suddenly heard a thunderous explosion
up in the mountain. He could not believe what he saw.

-PDI, December 28, 2003

Geneva—US President George W. Bush, who was once branded Iran part of an
“axis of evil” and other world leaders on Saturday stepped up aid to Iran,
which is struggling to cope with an earthquake disaster that killed at least
20,000 people.

-PDI, December 28, 2003

San Bernardino (AFP)—Seven people were killed and least nine others,
including several children, were missing late Friday after walls of mud
spawned by torrential rains overran two California campgrounds.

-Phil. Star, December 28, 2003

I.
Nakatanom na granada an Diyos.
Kun an tawo dai mauntok sa kasalan,
Kaya Niyang rauton an Saiyang pinagalan.
Ngunyan na bulan, warak sa kinaban
na pinabuag Niya an Saiyang kaangutan.


II.
Nahiling mo kun pano rinugba
kan mga kahoy, laboy asin tubig
an saindong harong.
“Mama Ana! Mama Lita!”
an sulamentang naikurahaw mo
na dai nungka nakapugol
kan pag-atong kan nagsiriblagan
nindong mga harong.
An istorya mo kaidto,
madalion an tawong nakalingaw.
Hilingon ta man nanggad:
Kan Nobyembre 5, 1991, sa Ormoc,
sobrang 5,000 na tawo an naglataw-lataw
asin nagtaralmok sa dalnak
asin sobra sa 4,000 na tawo
an dai na nanumpungan pa.
Kan Agosto 3, 1999
kinarigus man nin laboy
an 378 na harong sa Antipolo
asin 58 tawo an dai na nakahangos.
Asin dai pa nasantaon,
kan Hulyo 10, 2000, sa Payatas
pinatos nin basura an 500 na harong
asin 217 an nakalkal
na mayo nang hinangos.
Ulay ko man nanggad,
ta itinukdo na kan katekista saindo,
kun pano winara sa mapa
an Sodom asin Gomora,
naghorop-horop na si mga tawo saindo.
Huna ko man nanggad,
dai na tatawan nin rason
na bumuag pa an anggot kan Diyos.
Idto si sako asin saimo man na bana-bana.


III.
Ngunyan, an sabi mo,
bakong totoo, na maisog sana
an Diyos sa Lumang Tipan.
Aram mo kun ano an satong mga kasalan.
Nagkukurulog an saimong daghan.
Dai ka mamundo.
Kan Biyernes na idto,
sa malipot na lugar kan California,
7 man an nagsungak-sungak sa laboy,
asin 14 an nagkarulagadan.
Kan Sabado, matapos an insidenteng idto,
20,000 katawo an nagkahurulmagan
kan lumang edepisyo kan mga Arabo.
Dai ka nagsosolo, Jembo.
Igwa pang mas purak an puso saimo.
Kun dai idto nangyari,
maogma mo kuta an saimong Pasko.


IV.
Madya, magkakan giraray kitang spaghetti
asin maribayan giraray kitang regalo.
Ta kun dai, baad sa tungod mo o sa tungod ko,
ngunyan, atyan o saaga,
magbuag na naman an granada.


Enero 1, 2004
6:35 n.b.

Monday, January 31, 2005

Doña Delilah asin iba pang Rawit-dawit

DOÑA DELILAH
(Para ki Dely Atay-Atayan, Adelaida Marquez Fernando sa tunay na buhay, matapos dalanon an saiyang istorya sa Maalaala Mo Kaya)

Madali lang magsugo
sa tsimay mong si Matutina
na magsigid nin kwarta.
An pan-inom kan ikaduwa mong agom
asin an pangmatrikula kan mga makuapo mo
dai na iuutang nin 5-6.
Kaya lang, may kamera
asin an kwartang tinatao mo ki Marsha
na sinasamod sa salog ni Matutina,
binabawi man sana.
Pag mayo na an kamera,
nangungutang ka sa saimong kairiba
ta tibaad mapasupog an ikaduwa mong agom
sa saiyang kainoman,
bakong hadok kundi suntok
an mawalat nin lagod asin bakros
sa birilog asin mataba mong laman.
Iyan pati an hitsura na, sabi niya,
saiyang tinatyaga-tyagaan.
Kaipuhan mo an taba tanganing ika mabuhay
ta kun ika nagniwang,
isasain pa an saimong hawak
sa pagkagadan
kan paborito mong tugang na si Ading
asin pagkagadan
kan binadil mong solong aki.
Kaya hinahanap-hanap mo an kamera
ngarig dawa sa pangaturugan,
makua mo an saimong kaogmahan.
Sa atubang kan kamera,
ika si Doña Delilah, dagmang an kwarta.
An sulamenteng mong problema,
si John & Marsha.
Bakong arog ki Dely Atay-Atayan,
grabe an paghinimbang ki Kamatayan.
Bakong arog ki Adelaida,
gabos na kairiba nadidisgrasya.

Enero 30, 2004
10:50 n.b.


CARYATED


Saro akong caryated
sa aroaldaw na pagluto,
paglaba, asin pag-aling
aga-hapon-banggi:
semento ining nakapatong
sa sakong payo.
Kaya turog akong malilipot.
Hugakon ka. Dai mo aram,
Magrampahog na sana ako
sa uruklo ko nang posisyon.
Sabagay, mamawoton ko na an magaba
asin an inaapod mong “harong”
marurunot na mas pino pa
sa bistado mong alpog.

Pebrero 3, 2004
9:20 n.b.

Napublikar sa Bangraw, Hunyo 2004

LANIT SA SAKONG ISIP

Binuksan ko an telebisyon
ta mawot kong irayo
kan nagngungurab-ngurab
na tv reporter
an lanit na naglalaya-laya
sa sakong isip.
Alagad dai lang ini pinarayray
kan nagkarurukming kotse
asin nagkabararing liog
kan bold star na si Halina Perez,
pati na kan nagsungasob,
natigbak niyang manager,
asin an ramo-ramong interbyu
kan irido niyang mga alalay.
Lalo lang akong nauyam.
Kaya inalok ko an sakong aki
na maglakaw-lakaw,
magduman sa harayo.
Kaya lang, kada lakdang,
lalo lang nagtatadom
sa kairarum-raruman
an lanit sa sakong isip—
talagang malanit!
Tama an sabi ni Mila:
silag sa sakong ngirit an lanit
sa tahaw kan mga suba.
Yaon sa isip, palaog
sa sakong daghan.
Nagtatadom.
Nag-iirarum.
Malanit.

Marso 5, 2004
6:25 n.b.

Napublikar sa BURAK, Nobyembre 15, 2004


AN GURANG IBARANGBANG!

An gurang, ibarangbang!
Alagad sa kaso ni Lola Andang,
dai nguna ta kaya pa niya
na magsolo sa saod, magbakot-bakot
nin duwang basket na pantinda,
apwera sa sarong galon na lana
asin sarong karton na arak.
Pag binayaan kan katuwang
na sinugo kan saiyang binakalan,
kaipuhan niyang magkusog boot
na magsaliot sa rubo-rubong dyip
dawa siya nagraragod
asin nag-uugod-ugod.
Kaipuhan bayang kumakan
an tolong aki kan aki niyang
nakaduwa na nin agom
asin manugang niyang para-inom
na dawa na ngani iniiwal na
kan saro niya pang aking may agom
sa kataid man sanang harong,
dai naghahali ta mahibog na an lalawgon.
(Apwera baya sa sinda libre nang pakakanon,
ma-ipapainom pa niya an tindang gin
asin maisusugal an benta
pati na an nag-aabot na pensyon.)
An gurang ibarangbang---
kun dai na makasaod
asin maputol na an pensyon!

Marso 6, 2004
9:30 n.b.

Napublikar sa Bangraw, Abril 2004

Friday, January 28, 2005

MGA RAWIT-DAWIT PARA SA DAGANG NAGIMATAN--BIKOL (10ng Rawit-dawit ni Estelito Baylon Jacob)

An mga rawit-dawit na ini napili bilang saro sa limang finalists sa 1st Premio Tomas Arejola Para sa Literaturang Bikolnon na ginibo kan Septiembre 2004 sa Naga City.



MAGIGIN NANG MAOGMANG LUGAR
AN BILOG NA KABIKOLAN


Ngunyan na aldaw,
Gigibuhon tang tunay
Na maogmang lugar
An bilog na Kabikolan.

Maluwas kita
Sa satong mga payag-payag,
O sa satong mga moog
Na may ngirit an ngabil,
May maluway na kurubkutob
Na gikan sa satong daghan.
Huli ta ilalatag ta
An pinakamanagom na namit
Kan satong himoloan.
An dai matatawaran na salangat.
An pinakagarbong atang ki Gugurang.
Ta ngunyan
Gagadanon ta nang padagos
An mga kinakatakutan:
Mga andodono, anananggal,
Layog, onglo, nagined, arapayan,
Makbarubak, patyanak, korokoy,
Tambaloslos asin angongolood
Kan satong padangat na banwaan.

Maorogma kita.
Aadornohan ta an gulang-gulangan
Ta an mga sablok sa pirak,
Mga kurapto, buaya sa pwesto,
Parahabon, paralupig,
Paradaya asin paragadan
Wawaraon na sa kinaban.
Matutuninong na an maribok na buhay.
Daing ganot na maturo
Gikan sa lawas ka mga manglalati.
Daing kudos nin hingal an madadangog
Gikan sa mga daghan kan mga mangsisira,
Daing halhal nin pagkakapoy
An ihahangos kan mga mang-aakbong
Huli ta madanay na an apag
Nin pangiturogan,
Madanay na an dusay
Nin pagkamoot,
An yokod, sakom, dool,
Hidhid, hogot, tagay, daluguan
Nin sakit madara nin kaogmahan.
Magin an makagirabong hokluban,
Magiya bako sa gagamban
Kundi sa hinahanap na kamurawayan.

Maorogma kita.
Makikikanta kita asin makikibayle
Ta sa aldaw na ini,
Dai na mamidibiran an mga balyana sa sonat,
An mambubulong sa manghuhula,
An mambabawi sa mangtatawas,
Magin an maginoo sa timawa,
Asin an timawa sa mga oripon.

Ngunyan na aldaw,
Magigin maogmang lugar
An bilog na rona kan Kabikolan.


Mayo 13, 2004
10:45 n.a.

Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004


SA KASKAS NA TARAASAN NIN TINGOG


I
Dai maiibitaran na ika makisabay
Sa kaskas na taraasan nin tingog.
May tingog na mapanakop,
May mapangbalawbagaw,
May mapang-api—
Mga sangsahong sa lisong tanog,
Mapandiktang poliponi sa kusog.
Dai matatakupan an talinga.
Dai magagakudan an dila.
Dai masasarhan an isip.
Kaya an maorag, magigin maorag
Asin an maluya, magigin maluya.
An maluya mawawara,
Magagadan.


II
Nakasabit pa sakong abaga an kudyapi.
Ako pa man giraray an dating kag-awit
Kan mga lindol, bagyo asin pagtuga nin bulkan.
Ako pa man giraray an dating kag-awit
Kan mga pakikitusayan ni Bantong ki Rabot,
Kag-awit kan pagkamoot ni Takay,
Ni Tilmag asin Kulakog, ni Ulap asin Magayon,
Ako pa man giraray an kag-awit
Kan mga purong-pusong ni Juan Osong, .
Ako pa man giraray an isip kan mga orog-orog;
Ako pa man giraray an nguso kan mga siday;
Ako pa man giraray an kag-awit kan mga abatayo;
Ako pa man giraray an kag-awit kan mga soraque.
Yaon pa man giraray sako an pitik kan daghang Bikolnon.


III
Sa kaskas na taraasan nin tingog,
Isasaletra kan sakong mga orog-orog
An nalilingawan mo nang ngaran na Ibalon.
Ipapadangog sa paagi kan sakong susuman
An mga nakalot na lulubngang dulay sa Sorsogon,
An mga gintong korona sa Libmanan asin Bulan,
An mga nakalkag na mga seramikong plato sa Pamplona,
An mga kuron asin kalansay.
Ipapadangog kan magaya-gaya kong siday
An mala-sarswela o komedyang istorya
Kan pag-abot ni Mateo de Saz asin Martin de Goiti,
An pan-aapi ni Andres de Ibarra,
An pangugulang kan tosong si Juan Salcedo,
An mga osipon kan mga remontados asin mga cimarrones,
An mga rebulosyon, pagtios pagsakit asin pagkagadan.
Ninda Vicente Lukban,Antonio Sanz,
Tomas Arejola asin dakul pang kairibanan.
Bakong gabos nakakamundo
Nin huli ta iaawit kan sakong mga abatayo
An magayon na kolor asin tamanyo kan Mayon,
An pirilik-pilik kan saradit na sinarapan sa Buhi,
An mahiwas na dagat kan Nato asin Pasacao,
An ragubrub nin tubig kan Marinawa asin Malabsay
An lipot kan Hoyop-hoyopan asin Kulapnitan.
Ibabalangibog kan sakong mga soraque,
An Peñafrancia,Tinagba, Ibalon, Pastores,
Rodeo, Tabak, Baybayon, Piñasan pati na an mga osana,
Lagaylay, pasyon, soledad, alleluya asin tanggal.
Ibabandelyo kan sakong mga rawit-dawit
An pantomina, hinarupan, sinisiki,
Sinalampati, hayon-hayon asin sagin-sagin.
Hanggan sa liwat ika mamidbidan.
Hanggan an gabos magsalingoy sa ginikanan.


IV
Uya ako. Kagsadiri pa giraray kan satuyang mga sadiri.
Dawa si Marcos Lisboa nagsurat na kan Vocabulario de la Lingua Bicol.
Dawa si Andres de San Agustin nagsurat na kan Ante de la Idioma Bicol.
Dawa si Malcom Mintz nagsurat na kan Bikol Dictionary.
Dawa si Jason Lobel nagsurat na kan An Satuyang Tataramon.
Ako pa man giraray an kagsadiri kan satong sadiri—
An mapadangat sa pinadangat ninda Schumacher, Owen asin O Brein.
Uya ako. An hangos ninda sakong hangos.
An saindang boses sakong boses.
Nagtatadok sa sakong laman an Bikol Maharlika ni Jose Calleja
An Ina and the Bikol People ni Wilmer Tria,
An Hagkus ni Paz Verdades Santos,
An Bikol Literary History asin Bikol Journal ni Ma. Lilia F. Realubit,
An Sarong Rambong na Burak ni Gode Calleja,
An Ma’yong ni Abdon Balde Jr.,
An Sarabihon, an Sorosogon Centro, an The Paper,
An Bikol Reporter asin an Bangraw.
Ini an panahon sa taraasan nin tingog
Kun saen an pangiturugan mo
Buhay kong pangiturugan.
Sa orog pang naghihiwas na ralaban.
Ika an malataw na tingog.
Ika an maorag na magigin maorag,
Ika an tingog na dai manluluya.
Dai mawawara.
Dai magagadan.

Abril 8, 2004
10:50 n.b.

Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004




HAEN KA NA BAYA, KAKAWAT KONG PADABA?


Kun totoong may Bikol writing, haen ngonian an diyaryong nakasurat asin nababasa sa Bikol? Haen an mga libro? Haen an literature? Yaon saen an modern sequel that will supply the missing parts of the epic fragment Ibalong? Haen an mga bagong rawit-dawit, tigsik, osipon asin nobela na matao nin buhay sa paghorop-horop asin imahenasyong Bikolano?
-Marne Kilates, Some Pangs of Conscience, Some Sweeping Generalization
s


I
Ika an dating kong kahamlaan.
Nagliligid-ligid kita sa doot
Mantang dinadangog ta an mga ambahan
Na kinakanta sato ni nanay.
Kanta an mga siyap kan gamgam sa Isarog.
Mantang bayle an ragusnos kan tubig sa danaw.
Minsan, minakurumong kita nin tamong
Kun an awit sato ni tatay makagirabong angoy.
Bura nin barokikik an mga orolay-olay
Asin daguldol asin kikilat an mga pangiturugan.
May minsan man na nag-uuru-ugdo kita
Kun minauli sinda manoy hali sa bulod
Baktot an layas na orig asin kurigrat an awit.
Kaya an ogik kan orig sarong pangapudan,.
An arak minabulos nin karantahan asin baraylehan.


II
Tanda mo pa daw kaidtong panahon?
Nahihiling ta pa an mga ngirit
O pagkurundot nin angog
Sa pandok ni Don Alejandro,
O kaya ni Don Luis o Prinsipe Grimaldo.
Ginugumos-gumos ta sa satong daghan
Kun an kurabkutab mga paghadit.
Ginugurugumsa ta an satong halanuhan
Kun an hagalpak nin ngarak-ngakan pagtrayumpo sa buhay.
Minakarampag kita sa daga
Kun an mga pasagin na pangilusyon
Saginsagin man na dai naririparo.
Asin minaguruop kitang nasusuya
Kun an satong binibida,
Nakakaiba sa sudol kan paghangos
Kun mapungaw an tanog
Asin madiklom na marhay an entablado.
Kaidto pa itong panahon.


III
Kaidto pa idto, sakong padaba.
Kan an satong mga rawit-dawit
Sarong harapagan na kawat sa bangging bulanon,
O sa agang makusugon an uran.
Sa mga aldaw na mauranon,
Sarong palitada nin rawit-dawit
An nagtatapsik sa satong lawas.
Binabasa kita sa satong harapagan.
Minatukdo ka sa daghan ni Eustaquio Dino,
Binubutong ko man an kamot ni Mariano Goyena del Prado.
Kinikiblit mo an likod ni Asisclo Jimenez,
Asin tinitikwil ko an habayan ni Valerio Zuñiga.
Dangan kita nagdadaralagan sa uran.
Kun bulanon man asin an langit may pangimbitar,
An satong mga osipon haloy na harapagan sa turubigan:
Malinaw na gira sa mara-marang daga
An mga nagpakibig-kibig sa satong mga ngabil
Mga mamundong mga agi-agi, magulong mga sadiri,
Magabat na mga pagmate, makulog na mga pagkatawo—
Mga gira sa dagang osipon ninda Paz Cea de Conde,
Nicolasa Ponte de Perfecto asin Ana Calixto.
Kaskas an satong pakihasugan.
Daing untok na pagdalagan tanganing an gira ninda
Ialisngaw asin iduros pamara sa satong daghan.


IV
Tama siguro an sabi ni Nanay.
Pag kita daa nagdarakula, .
May mga kawat na nawawara sa isip.
Haen an mga kiblit o tikwil kan satong mga rawit-dawit
Tanganing magdanay pa sakong daghan an uran?
Haen an mga gira na nagsususog sa gurit
Kan mga osipon sa bangging may turubigan?
Haen ka sakong kakawat, sakong kahamlaan?
Tukdui giraray ako kun pano an makihapagan.
Ika an sakong kakawat.
Aram kong saimo ining pangaturugan
Na kitang duwa,
Maligid-ligid giraray sa kadodootan,
Maharapagan giraray
Sa uran o bangging may turubigan.


Hunyo 13, 2004
9:30 n.b.

Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004


IBALON


Ibalon, kaipuhan mo an luma mong ngaran.
Dai mo na ipatangro siring sa pinabakal na Ibal
An Ibalyo o Ibaylo mong ngaran.
Dai mo itugot na an simong daga magkabaranga.
Dai mo itugot na magkaralapo an saimong tulang
Asin magkaralanog an saimong laman.
Ipamate mo an linog kan nagbubugakbugak
Na kaanggutan kan saimong mga bulkan:
Ipasuso mo an makapadok na aso kan Aslong.
Ihungit mo an makahakog na gapo kan Asog.
Ipainom mo an makasungak-sungak na tubig kan Isarog.
Ta kun ika mangingisog, Ibalon
Magigin mahiwas an saimong daga sa dagat
Na dai mabubunyagan nin bagong ngaran.
Matarakig an layag kan mga barko
Na nagsasarudsod sa mga ngabil
Kan saimong mga baybayon.
Ipapalid kan duros an alisngaw nin pulbura
Na nagpakilag sa mga kalag
Kaining tunay na namomoot sa daga.
Dai mapupukan kan mga lagadi
An darakulang kahoy kan saimong kadlagan.
Dai mauutas an mga perlas asin korales
Sa nagsusurosilyab mong kadagatan
Asin daing mahade sa sadiri mong kinaban.
Ta kun ika mangingisog Ibalon,
Daing hipyas na tulak an masusula sa mansanas.
An mga lipot na namamate sa saindang kublit
Mga yelong matutunaw sa saindang daghan.
An mapulang mansanas sa saindang isip
Magigin berdeng bayawas na ngungupa-ngupaon
Kan ngimot nin kalipungawan.
Kaipuhan an matagas mong ngaran, Ibalon,
Tanganing dai magwarairak an mga puta sa plaza,
Dai magrarambol an mga tarantado sa kanto.
Dai manlugos an mga paratsungke asin abusero.
Ika an Ibalon na namukna sa daga, an nagimatan.
Mabubuhay na daing kakundian.
Kaya sige na. Dali na.
Ipadangog mo na an karandol kan saimong bulkan.
Ipamate mo an linog nin kaangutan.
Ta sa kaangutan mong ini
Imumundag mo akong gikan sa saimong init.
Iluluwa mo akong kakusugan
An saimong ngaran.


Hulyo 17, 2004
10:43 n.b.

Napublikar sa Bangraw, Septiembre, 2004


GIRA KAN BIKOL


Kaidto,
Marumarom
Na siring sa laad
Kan dasong
Tuprod an mitsa
An liwanag
Na gikan
Sa gira kan Bikol.
Masakit mansayan.
Masakit maanan.
Kasuarin lang,
An bangraw nagsirang
Asin an gira
Luway-luway
Na nariparo.
Nahilingan tamanyo,
Nahilingan kolor.
Ngunyan,
Masilyab pa
Sa sirang kan aldaw
An laad na gikan
Sa gira kan Bikol—
Maliwanagon,
Masulahon.
Nagdadakula,
Naghihiwas.
Lintian! Maoragon!


Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004


GINIKANAN NIN PAGTUBOD


An hariging itinalbong
Sarong pusog na hasok;
Pinatibay sa gakot
Kan huyong makunot
Na nagtahi kaining gogon,
Mga doot na inatop.
Maogmang itinugdok,
Kamalig nin certador
Na sa pampang kan salog
Dalnak an kadurog.
An prayleng may krus
Duman napatungod
Asin nagsabi:
Digdi sa matabang daga,
Kaatubang kan salog na masira,
Itatanom an pagtubod,
Sarong arang, sarong hawod.


Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004


BULALAKAW


Ini an bangging sakong pinili
tanganing magsurat nin berso.
Kuminupo ako sa sarong gilid,
duman sa madiklom,
duman sa harayo,
duman sa mayong tawo.
Asin sa sakong pagkatukaw,
naghalat ako nin duros,
nagtingag sa langit
hanggan sa nahiling
an dali-daling mong paggira sa langit.
Ay! Hanggan nuarin ka baga diyan, Bantugan?
Tibaad nalingawan mo na
an tugon asin sugo saimo ni Gugurang?
Tibaad an saimong pag-agi
iba na an kamawotan?
Sa kahaluyan nang panahon,
tibaad kinakan nang dagos
kan mauring enkangto
an kagayunan kan musang si Donsilya?
Kun siring kaiyan,
nuarin na matatapos
an istorya ni Handiong?
Pano pa madangog
an ngurob-ngurob ni Kadunong?
Ta kun siring na ngani kaini,
matatapos na sana an banggi,
nakatukaw sana ako sa doot,
minatingag sana sa langit,
minabilang na sana kan mga bituon
asin kun pirang beses ka mahugpa
sa Bukid Isarog o sa Bukid Asog.

* Sigun sa lumang osipon kan mga taga-Buhi, pinagtutubudan na an bulalakaw pagirumdom ni Bantugan na siya buhay pa asin padagos na naghahanap sa musa kan mga poeta na si Donsilya.

Enero 21, 2004, 9:20 n.b.


KUN IKA AN KABIKOLAN


Kun ika an Kabikolan,
Dai mo isaray kaiba kan mga luma mong bado
An dati mong gawi-gawi.
Kaidto, bakong lambanog an rason
Tanganing tuwangan ta an harong ni Juan
Haling Iraya pasiring Ilahod.
Bakong linubak asin mahamis na sabaw-tipong
An nagtitipon kun igwang baraylehan.
Iribanan kita kun mag-ani, magbanwit,
Magkudal asin magtugtog sa piyestahan.
An sakong ngaran dai mo nalilingawan.
Ngunyan, arog ka na kaini, Kabikolan.
Naabot sana an saimong tabang
Kun mas dakula an saimong pangangaipuhan.
Igwa man akong bagas na sasapnaon,
Sakong laganan saimo pang pinapano.
Igwa man akong sakduhan na bubon,
Tatawan mo akong gripong ipapatugdok.
Pag-agi kan halipot sanang panahon,
Sakuyang ngaran dai mo na mamidbiran.
Ika na daw ini, Kabikolan?
Siring na daw talaga kaiyan an satong ibanan?
Garo mo man sana sinasabi sako,
Na an aki mo asin aki ko,
Madangog na sana nin istorya
Kun pano narurunot an batag sa lubang.
Maihaminar na sana kan hitsura
Kan naglalakaw na harong ni Juan.
Pangaturugan na sana an cha-cha.
Pangaturugan na sana an musikero kun piyesta.
Magigirumduman sana kun may kampanya
Asin, dai nahahaloy, nawawara man sana
Na garo dinalan na pelikula.


Mayo 14, 2004
6:50 n.b.

Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004


TATARAMON BIKOL


I. BANA-BANA

Tataramon Bikol,
Ika an sakuya
Na huna mo binabawi
Kan bako man nganing kagsadiri.
Huna mo hinahabon
Kan mga daing pakimano,
Daing pagkaaram,
Daing pakiaram,
Daing pagkamoot.


II. OBSERBASYON

An ngudoy nin iba
Nagin ngudoy mo man.
An kiwig-kiwig kan saindang ngimot,
Nagin kiwig-kiwig mo man.
Kaya tibaad bako nang liputok,
Asin dayaday an tingog
Kan sakong inaapod
Na “Tataramon Bikol”.


III. HAPOT SA SADIRI

Sakuya ka pa daw?
Enot kang pinunpon ni Lisboa,
Dangan,
Kinawatan ni De San Agustin,
Linaen-laen ni Herrera
Tinumpok-tumpok ni de Vera—
Hinapiyap ka ni Schumacher,
Tinarotaptap ni Lobel,
Kinugos-kugos ni Mintz,
Hinaduk-hadokan ni O’Brein?
Sakuya ka pa daw?


IV. SIMBAG SA SADIRING HAPOT

Iyo.
Iyo, ika pa nanggad an sako,
An sadiri kong ngimot.
Yaon pa sa isip,
Nakatadok pa sa daghan.
May gira pa asin tanog
Na makusog,
May maliksi pang buhay.


V. REALISASYON

Dai ka sako mababawi
Kan bako man na kagsadiri,
O mahahabon kaya
Kan mga daing pakimano,
Daing pagkaaram,
Daing pagkamoot.
Dai ka na didigtaan
Kan kapwa mo mga ngabil.
An tingog mo liputok,
Dayaday sa sako.
Ika an sako. Ika an sako.


Mayo 19, 2004
10:30 n.b.

Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004


VILLANELLE PARA SA DAGANG NAGIMATAN


Ini an daga na sakong nagimatan.
Digdi ako inaki, pinadakula.
Ini an dagang pano nin kaogmahan.

Kun progresibo man an ibang banwaan,
Dai kong gayo ‘ni ikakabahala.
Ini an daga na sakong nagimatan.

Ini an samong pinangangatamanan,
Kulturang sadiri, dai winawara.
Ini an dagang pano nin kaogmahan.

Dawa na tios, hikaos an kadaklan,
Tatao man sinda kan tama sa sala.
Ini an dagang sakong nagimatan.

Saimo ngani akong kakaaraan
Gabos na nag-eerok nagpapadaba.
Ini an dagang pano nin kaogmahan.

Kaya madya, sakuya makiibahan,
Hilingon an inoorgolyo kong banwa.
Ini an dagang sakong nagimatan,
Ini an dagang pano nin kaogmahan.


Mayo 13, 2004
9:45 n.b.

Napublikar sa Bicol Mail, Agosto 19, 2004